حسن بيگلرى

44

سر البيان في علم القرآن ( فارسى )

به كتاب « 1 » وحى كه آيات قرآن را روى برگها و چوبهاى درخت خرما و قطعات سنگ سفيد و تخته و پوست و استخوان شانه يا دندهء گوسفند و شتر و پارچه و گاهى روى حرير كه آنها را صحف « 2 » ناميده‌اند ، با خط كوفى نگاشته و در حضور خود آن حضرت تلاوت ميكردند كه بعدا خط نسخ بسبب آسانى و نيكوئى رواج گرفته جايگزين خط كوفى گرديد . تبصره - خط كوفى بوسيلهء حرب بن اميّة بن عبد شمس بن عبد مناف از كوفه بحجاز آمده و رايج گشت تا اينكه ابو على محمّد بن على بن حسين مقله اثنى عشرى ( متوفى 328 قمرى ) خط نسخ را در سال 310 قمرى ابتكار نموده رواج داد . مورخان عدهء كتّاب وحى را باختلاف از 14 تا 43 نفر ياد كرده‌اند كه پنجنفر آنان ( على بن ابيطالب عليه السّلام ، زيد بن ثابت ، عبد اللّه بن مسعود ، معاذ بن جبل ، ابى بن كعب ) بيشتر ، ملازمت حضور پيغمبر اكرم و افتخار نوشتن قرآن را داشتند و حضرت مولى على عليه السّلام رئيس و ناظر آنان بود . از مسلّمات تاريخ و امر يقينى و غير قابل انكار آنست كه تمام آيات قرآن ، در زمان رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تحت نظر و سرپرستى دقيق آنحضرت نوشته شده و مرتب گرديده است و پيامبر اسلام بامر پروردگار عهده دار تنظيم آن بوده و ترتيب نوشتن آيات و تنظيم سوره‌ها و نام گزارى آنها و اينكه هر يك از سوره‌ها داراى چند آيه و هر آيه از كدام سوره است ، روى سليقهء اصحاب و نويسندگان نبوده بلكه بدستور نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم انجام گرفته و رسول خدا به آنان ميفرمود كه فلان سوره را دنبال فلان سوره يا فلان آيهء منزلهء در مكه را دنبال فلان آيهء منزلهء در مدينه يا بالعكس نويسند . شيخنا الاجل ابو الفتوح رازى در تفسير خود گويد از عبد اللّه بن عباس روايت شده كه چون آيه 281 سورهء بقره نازل شد : وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ( و بترسيد از روزيكه در آن روز بسوى خدا برگشت داده ميشويد ) .

--> ( 1 ) بضم اول و تشديد تاء جمع كاتب يعنى نويسنده . ( 2 ) بضم اول و دوم جمع صحيفه است يعنى ورقه و برگى از كتاب .